Losy okolicznych dworów

 Dwór w Pyszkowie pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku. Charakterystycznym elementem elewacji frontowej jest płytki ryzalit z gankiem wspartym na czterech kolumnach i pilastrach, dźwigający trójkątny szczyt. Dach dworu jest naczółkowy. Po II wojnie światowej dwór został przebudowany i zaadaptowany na szkołę podstawową, a następnie wykorzystywano go do celów mieszkalnych. Niestety, obecnie obiekt jest nieużytkowany, a pozostałości towarzyszącego mu parku są zaniedbane.

Historia pałacu w Lututowie jest dość złożona i naznaczona dramatycznymi wydarzeniami.

Obecny pałac stoi w miejscu dawnego dworu, który spłonął w 1934 roku. Pierwotny dwór był w większej części drewniany. Po pożarze, z inicjatywy rodziny Kurnatowskich, powstał nowy, bardziej okazały obiekt. Pałac jest otoczony rozległym parkiem, który również ma charakter zabytkowy. W parku można znaleźć cenny starodrzew, w tym aleję grabową, jawory, a także dęby włoskie i szypułkowe. Do zespołu pałacowego należą także dawne zabudowania folwarczne, z których najcenniejszym jest klasycystyczny spichlerz z około 1820 roku, wyróżniający się oryginalnymi kutymi drzwiami z datą 1792. Obecnie w pałacu mieści się Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Lututowie. Wewnątrz budynku utworzono Szkolną Izbę Pamięci, która opowiada historię pałacu i regionu. 

Synagoga w Lututowie to jeden z nielicznych materialnych śladów po bogatej historii żydowskiej społeczności, która przed II wojną światową stanowiła znaczną część mieszkańców Lututowa. Synagoga została wzniesiona w połowie XIX wieku. Pierwotnie był to murowany budynek z cegły, nieotynkowany, zbudowany na planie prostokąta. W zachodniej części znajdował się przedsionek, z którego wchodziło się do głównej sali modlitewnej. Wysokie, półokrągłe zakończone, stylizowane okna zapewniały oświetlenie wnętrza. Była to ortodoksyjna synagoga, służąca lokalnej gminie żydowskiej, która w Lututowie rozwijała się od około połowy XIX wieku. W 1921 roku, w Lututowie mieszkało już 1466 osób wyznania mojżeszowego. Podczas II wojny światowej synagoga została zdewastowana przez hitlerowców. Tragiczny los spotkał również lututowskich Żydów – na początku 1940 roku Niemcy utworzyli getto, w którym uwięzili około 1200 osób. W sierpniu 1942 roku większość z nich została wywieziona do getta łódzkiego, a następnie do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. 

Po wojnie budynek synagogi został przebudowany i zaadaptowany na kino. W późniejszym okresie mieścił się w nim zakład krawiecki. Dziś, choć budynek nadal istnieje przy ulicy Wieruszowskiej 4, nie pełni już funkcji sakralnej i nie jest dostępny do zwiedzania. Chyba, że potraktujemy go jako urbex.